مقالات علمی و فنی

ترفندهای محوطه سازی در طراحی فضای سبز

استفاده از مصالح

در هنگام استفاده از مصالح در محوطه سازی پارک ها و باغات نیاز به توجه تکنیکی در این خصوص وجود دارد. مثلا استفاده از کالار سیمان در پارک ها که امروزه رایج شده و بسیاری از جنبه های زیبا شناختی آنها را نابود ساخته است. زیرا سیمان از نظر ساختار بسیار ناپایدار است، هنگامی که اولین برف می بارد بسیار شاداب و پرطراوت به نظر می رسد اما پس از آن کیفیت خود را از دست می دهد. دومین مساله این است که برف سمبل پاکی و عفت است و این درحالی است که سیمان و بتون معنای وحشت و خشونت را به انسان القا می کند. بنابراین از سیمان و بتون می بایست در مکان هایی از پارک که در معرض دید نیستند مورد استفاده قرار گیرد. در مقابل سنگ نشان دهنده استحکام، وحدت و جاودانگی است. سنگ در بسیاری از ادیان مقدس است. مثلا در دین اسلام سنگ سیاهی که در کعبه زائرین ان را می بوسند و معتقدند که از بهشت آمده و در هنگام نزول از آسمان به رنگ سفید بوده اما در اثر گناهانی که بشر مرتکب شده سیاه شده است. در قدیم دیوار باغها از ملاط ساخته می شدند که بسیار مهربان تر و ملایم تر از سیمان پورتلندی به نظر می رسید. آهک آبی از طریق حرارت دادن گچ و سنگ آهک بمنظور آزاد شدن دی اکسید کربن، بدست می آید. هنگامیکه این مواد دوباره با آب مخلوط شدند و در معرض هوا قرار می گیرند و دوباره با دی اکسد کربن ترکیب شده و به همان حالت شیمیایی اولیه باز می گردد. دی اکسید کربن به استحکام لایه های بیرونی ملاط می افزاید و بهمین دلیل شاید یک قرن بتواند استحکام خود را حفظ کند. این نوع ملاط امروزه از نظر ساختمان سازان دور مانده است در صورتیکه هنوز هم می توان از آن در محوطه سازی پارک ها و باغات استفاده کرد. مثلا امروزه استفاده از آجر و خشت به کلی از مد افتاده تلقی می شود. اما باید بدانیم که دوام این محصول می تواند با توجه به کیفیت آن مناسب باشد. خشت های گلی که شهر باستانی بابل به کار می رفته بوسیله شل دادن به گل مرطوب درست شده است. این بلوک های گلی سپس در مقابل نور آفتاب خشک می شوند و در مکان مناسب مورد استفاده قرار می گرفتند و در ساخت خانه ها کاربرد داشته اند. حدود 3 هزار سال پیش از میلاد مسیح انسان این مساله را دریافته بود که هنگامی که گل مرطوب خشک شود تبدیل به ماده ای سخت می شود. در آن زمان از گل رس برای ساخت ظروف استفاده می شد. رومی ها مهارت لازم را در ساخت خشت کسب کرده و سپس این هنر را در اختیار مردمان شمال اروپا قراردادند. این خشت ها در قرون وسطی در ساخت دودکش ها و مناره کلیساها مورد استفاده قرار گرفت. البته امکان این نبود که در کوره های آجرپزی ابتدایی این خشت ها در دمای بالایی درست شوند.بعد از 1200 سال پس از میلاد مسیح کشورهای سفلی مانند هلند و جنوب انگلستان مبادرت به ساخت این خشت ها ورزیدند. اما در زمان حاضر این خشت ها و در واقع آجر ها به اندازه استاندارد رسیده اند اما در ساخت دیوار باغاها کاربردی ندارند، آجرهای دست ساز از نظر ساختار به گونه ای هستند که هرگز ماشین نمی تواند ان را بسازد؛ آجر های دست ساز را می توان به اندازه مورد نیاز ساخت. این طور به نظر می رسد که آجرهای دست ساز از نظر زیبایی و آذین بندی بهتر از آجرهای کارخانه ای است، البته هزینه دستمزد ساخت آنها از مواد خام بیشتر می شد؛ این مساله هم حل شد و زیبایی حاصله جای خود را به پرداخت هزینه های کلان داد. در دهه سوم قرن بیستم “وینستون چرچیل” به ساخت خشت و آجر و کارگران این حرفه بسیار اهمیت می داد.سفال هم یکی از مصالح قدیمی است که در امر محوطه سازی باستان اهمیت بسیاری داشته است. سفال همان گل رس است که در دمایی پایین تر از کوره آجرپزی خشک می شود و به رنگ سرخ بسیار زیبایی در می آید و در گذشته بیشتر در ساخت ظرف و ظروف مورد استفاده قرار می گرفت. امروزه بسیاری از کارخانه ها به جای اساتفاده از پلاستیک و بتون استفاده از این ماده را توصیه می کنند. بسیاری از باغهای بر جای مانده از مصر باستان و روم دارای دیوارهای رنگین بوده اند که دلیل آن استفاده از گل رس و سفال بوده است. در زمان برگزاری فستیوال ها برای تزئینات روی دیوارهای پارک ها و باغها می توان از سفال استفاده کرد. هن.ز هم “توسکانی” در ایتالیا در مرکز ساخت سفال قرار دارد.

 استفاده از سایه ها

حرکت دورانی زمین، حرکت قابل پیش بینی و تدریجی سایه را در صفحه یک ساعت آفتابی سبب می شود. یک اصل مهم در این زمینه این است که ساعت آفتابی می بایست در یک مکان دقیق و حساب شده طراحی شود و انتخاب این مکان از اهمیت خاصی برخوردار است. طول عقربه ساعت آفتابی به زمان، عرض جغذافیایی ساعت آفتابی، موقعیت زمین در چرخش روزانه این بستگی دارد. وضعیت سایه عقربه های در دو ساعت آفتابی همسان یک زمان واحد اما در دو باغ متفاوت، هیچگاه یکسان نخواهد بود. نور خورشید در اثر تبدیل هیدروژن به هلیوم تولید می شود و 8 دقیق زمان می برد تا مسافت 149.6 میلیون کیلومتری از خورشید به زمین را بپیماید. اگر در ساختمان این ساعت ها به دقت بنگریم تا حدودی شگفت زده خواهیم شد. این ساعت ها بیشتر در بالای برج کلیسا نصب می شود چون زمان امر مقدسی است. چون این ساعت ها خودبخود تنظیم می شوند و اصلا نیازی به تنظیمات ندارد.  یکی از صاحبنظرن در مورد این ساعت ها می گوید : “خدای بزرگی که خورشید را طوری قرار داد تا بر شب و روز فرمانروایی کند و ستاره ها را آفرید تا شب را مغلوب خود کنند، طبیعت بشر را هم طوری خلق کرده که با این تغییرات متناوب سازگاری داشته باشد و این میل را در وجود او قرار داده تا همواره در صدد پی بردن به چگونگی گذران دقایق و لحظه ها و در نهایت زندگی باشد.ساعت آفتابی تنها 4 روز در طول سال با ساعت های مکانیکی مطابقت می کند: 16 آوریل، 14 ژوئن، 2 سپتامبر و 25 دسامبر و در طول سال کبیسه هم این تطابق تا حدودی وجود دارد. در روزهایی غیر از این تاریخ هایی که ذکر شد در بقیه روزها در حدود 16 دقیقه این زمان عقب تر از زمان رسمی و یا 14 دقیقه جلوتر از زمان رسمی می باشد. علت این امر این است که زمین در مدار بیضی شکلی دوران می کند و زمانی که به خورشید نزدیک می شود حرکتش سریعتر می شود. هنگامی که سرعت حرکت خورشید بیشتر می شود، زمان خورشیدی جلوتر از زمانی که بر روی ساعت های مکانیکی نشان داده می شود، است. ساعت های آفتابی باید طوری تنظیم شوند که اطلاعات نجومی را منعکس کنند. مثلا هنگامیکه سرعت کند و یا تند می شود این مسئله را نشان می دهد که سرعت زمین افزایش و یا کاهش یافته است. قرار دادن یک صفحه میزانگر در صفحه ساعت آفتابی می تواند این زمان را به زمان رسمی تبدیل کند.چون ساعت های مکانیکی چون با زمان رسمی و استاندارد یک کشور تنظیم می شوند در بشتر موارد نمی توانند ظهر واقعی را نشان دهند. مثلا اگر انسان بخواهد بداند که خورشید چه موقع به سمت الرأس خود می رسد و باغ در چه وقت به بیشترین میزان روشنایی دست پیدا می کند. علامت و مشخصه ظهر راهترین راه برای نشان دادن سمت الرأس خورشید است. این مشخصه می تواند خط راستی باشد که در امتداد سایه محور عمود در هنگام ظهر می افتد.

صدور پروانه ساخت در جنوب غربی انگلیس

پروانه ساخت جوازی است که برای برخی کارهای ساختمان سازی و یا اعمال تغییرات در ساختمان هایی که از پیش ساخته شده اند صادر می گردد. جواز ساخت معمولا به ساختار تغییرات، سیستم تهویه هوا و یا هوا رسانی ساختمان بستگی دارد، اما همچنین موقعیت محلی و دیگر مســـائل محلی را هم پوشش می دهد. نیاز به اخذ پروانه ساختمان علاوه بر جواز نقشه کشی، هرگونه ساخت و یا بازسازی و تغییرات در بنا نیاز به اخذ پروانه ساخت دارد. پروانه ساخت بطور معمول برای هر نوع ساختار ساختمانی و هرگونه تغییر و بازسازی که مشمول موارد زیر باشد لازم است: – ایجاد ساختمان جدید و یا توسعه هر ساختمان از پیش ساخته شده ای– تغییر در ساختار یک بنای از پیش ساخته شده– هر گونه تغییری که بر راه های ورودی و خروجی هوا تأثیر بگذارد.– هر گونه تغییر در شرایط بهداشتی ساختمان– نصب و یا تغییر در لوله کشی آب و شبکه فاضلاب و یا هرگونه سیستم های تهویه مکانیکی– نصب هرگونه دستگاه های گرما ساز علاوه بر دستگاه های گرما ساز الکترونیکی– ساخت و نصب دیوارهای تو خالی عایق در ساختمان– تمام کارهایی که به نوعی بر شالوده ساختمان تأثیرگذار باشد.مواردی که نیاز به پروانه ساخت ندارد

در اخذ پروانه ساخت چندین استثنا وجود دارد که در این موارد نیازی به کسب مجوز و یا پروانه نیست:1)ساخت یک ساختمان مجزای غیر مسکونی  با زیربنای کمتر از 30 متر مربع و در فاصله یک متری مرز زمین واقع شده باشد.(در محدوده یک متری مرز زمین ساخته شود و نکات ایمنی و مقاوم سازی هم در آن لحاظ شود و از مصالح قابل اشتعال هم استفاده نشود.)2)ساخت ساختمانی یک طبقه مشتمل بر یک ایوان یا یک فضای سرپوشیده بدون دیوار که از دو سمت و یا بیشتر باز باشد، فضاهای سرپوشیده ای که سقف آن از جنس شیشه و یا “پی وی سی” است، گلخانه ها، محوطه و یا راه های باز سرپوشیده که مساحت آنها کمتر از 30 متر مربع باشد.3)جابجایی دیوارهای غیر باربر مشروط بر اینکه نیاز به خدمات ضد حریق نداشته باشد.4)ساختمان مجزا با زیربنای کمتر از 15 متر مربع که مشتمل بر اتاق خواب نباشد.     

 تنظیم نامه درخواست برای کسب پروانه ساختمانی

 چگونگی تنظیم تقاضانامه کسب مجوزبرای کسب مجوز ساختمان دو راه وجود دارد:1.تقاضانامه نقشه کشی کل ساختمان2.تقاضانامه بررسی چگونگی ساختمان سازیهزینه های بازرسیدر هر دو روش ساختمان توسط مهندسین ناظر مورد ارزیابی قرار می گیرد تا انطباق آن با استاندارد های لازم مورد بررسی قرار گیرد. جهت انجام این بازرسی ها هزینه هایی از صاحبین املاک اخذ خواهد شد. هزینه های مرتبط با هزینه ها در اعلامیه ای تحت عنوان خدمات ساختمانی شماره 2 موجود می باشد. این هزینه ها بر اساس مقیاس عملیات صورت گرفته متفاوت است و ممکن است در موارد خاص و جزئی کمترین میزان هزینه اخذ گردد.تقاضانامه نقشه کشی کل ساختماناین نوع در خواست ها به صورت معمول تهیه می شود. برای این منظور دو نسخه از فرم درخواست، نفشه کشی معماری، نقشه کف، نقشه موقعیت مکانی محل که در مقیاس مناسب تهیه می شود مورد نیاز می باشد. به منظور جلوگیری از تاخیرات طولانی و غیر ضروری کلیه تقاضانامه ها به استثنای ساختمان های یک طبقه و یا دو طبقه ای که دارای مالکیت خصوصی می باشند باید به همراه دو کپی اضافی از نقشه کف باشند.(در مجموع چهار نسخه) بر اساس پیچیدگی تقاضانامه، ممکن است تصویب و صدور مجوز تا 3 هفته به طول انجامد. تحت شرایط خاص ممکن است مجوز مشروط و یا مجوز مرحله ای صادر گردد.

تقاضانامه بررسی چگونگی ساختمان سازیاین روش به عنوان جایگزین روش اول مورد استفاده قرار می گیرد. اما بیشتر در جهت کارهای کوچک از قبیل توسعه های زیربنایی در اندازه های کم و نیز کارهای تعمیرات و تغییرات جزئی مورد استفاه قرار می گیرد.بر اساس این روش، کار می تواند بدون ارسال هر گونه نقشه ای (بجز یک نقشه مناسب موقعیت) آغاز شود. اگرچه ممکن است در آینده ناظر ساختمان نقشه های بیشتری را درخواست کند.این نوع تقاضانامه معمولا در مواردی که شروع به کار پروژه اعلام نشده است کاربرد دارد و در ساخت اداره ها و مغازه ها و تعمیراتی که منجر به پدید آمدن تغییر در راه های خروج اضطراری می شود مورد استفاده قرار نمی گیرد.در اینجا مطلب حایز اهمیت این است که چون پیش از ساخت هیچ مجوز و یا پروانه ساختمانی صادر نشده است ممکن است در حین ساخت ساختمان دارای عیوب و نقص هایی شده باشد که برطرف ساختن آنها کار بسیار دشوار و پر هزینه ای است.  

  نظارت بر ساختمان سازیتیم نظارت بر ساختمان سازی مسوولیت تدوین قوانین و مقررات مرتبط با ساختمان و نیز اعمال قوانین وضع شده کشوری و منطقه ای مرتبط با ناحیه جنوب غربی انگلستان را بر عهده دارد. نظارت بر ساختمان سازی، استاندارد ها و کیفیت ساخت ساختمان ها بر اساس قوانین مصوبه صورت می گیردو ساختمان های نوساز و ساختمانهایی که قصد بازسازی و یا توسعه دارندمی بایست با سازمان نظارت بر ساختمان سازی به منظور رعایت قوانین کشوری و منطقه ای مشاوره نمایند.قوانین و مقررات ساختمان سازیاین قوانین عبارتست از الزامات قانونی تنظیم شده توسط دولت، جهت اطمینان یافتن از اینکه ساختمان استاندارد های قوانین خاص ایمنی و کیفیت را دارا می باشد. این قوانین همچنین راهنمایی هایی در ارتباط با مصالح مصرفی، مقاوم سازی، سیستم آب و فاضلاب، راه های خروج اضطراری و سایر مواردی که بر ساختار یک ساختمان جدید الاحداث و یا بازسازی یک ساختمان قدیمی تاثیر گذار است را در اختیار مراجعین قرار می دهد.

فعالیتهای شهرداری را به شکل نوین بی‌تردید باید مربوط به دوره بعد از مشروطیت دانست. این دوران با تصویب قانون بلدیه در دوره اول مجلس شورای ملی به سال 1286 هـ.ش، آغاز گردید. نخستین شهرداریی که براساس قانون جدید تأسیس شد، شهرداری تهران بود که با تشکیلات جدید در همان سال (1286) تقریباً بلافاصله پس از تصویب قانون پایه‌گذاری شد و با تشکیلات جدید آغاز به کار کرد. پس از آن تا سال 1304، یعنی آغاز سلطنت پهلوی اول، مجموعاً 16 شهرداری ایران تأسیس شد.
قانون بلدیه (1286 هـ . ش.) با عدم موفقیت روبه‌رو شد. برخی از بخشهای آن به طور کلی به مرحله اجرا در نیامد و برخی دیگر به صورتی ناقص تحقق پیدا کرد و با مشکلاتی روبه رو شد. علت آن بود که نه مردم و نه دولت، هیچ یک از آمادگی لازم برای تحقق این قانون برخوردار نبودند. همراه و مقارن با تصویب قانون بلدیه سال 1286 هـ . ش . قوانین دیگری نیز به تصویب رسید: ابتدا قانون انجمنهای ایالتی و سپس قانون تشکیل ایالات و ولایات و دستورالعمل حکام. اما دلایلی چند جریان عادی و تکامل تدریجی حرکت به سوی شکل‌گیری نظام دموکراتیک را متوقف کرد یا با مشکلات فراوان مواجه ساخت.

در دوره سلطنت رضاخان، تأسیس شهرداریها تسریع یافت، به طوری که تا پایان سلطنت وی، بالغ بر 136 شهرداری تأسیس شد. شهرداریها در این دوره ، سازمانی کاملاً دولتی بودند. در سال 1309 ، قانون بلدیه لغو شد و قانون جدیدی تصویب شد که به موجب آن تأکید بر وابستگی انحصاری شهرداریها از حیث مالی و به تبع آن اداری و اجرایی به دولت و بودجه ملی ـ دولتی بود.
در دوران سلطنت پهلوی دوم نیز تغییراتی در قوانین اداره شهرها به وجود آمد. در سال 1328 قانون جدیدی تصویب شد که در شرایط تعیین شهردار، حقوق و مزایای او و همچنین واگذاری برخی اختیارات تازه به انجمنهای شهر تغییراتی ایجاد شده بود . در سال 1331 در لایحه الحاقی به قانون سال 1328، اختیارات انجمنهای شهر و قدرت مردم افزایش یافت.
از سال 1332 به بعد، بنا به دلایل سیاسی، تغییراتی در قانون سال 1331 ایجاد شد که در نهایت منجر به کاهش قدرت مردم شد. علاوه بر این، در دوران قبل از انقلاب، دو قانون نوسازی و عمران شهری و تأسیس شورای‌عالی شهرسازی و معماری ایران تصویب شد که به موجب ماده 7 قانون اخیر، شهرداریها مکلف به اجرای مصوبات این شورا بودند.

در زمان قبل از انقلاب، در بسیاری از شهرهای ایران از جمله تهران، انجمن شهر تشکیل شد، لکن چون اعضای این انجمنها بیشتر از طبقات ذی نفوذ و یا کسانی بودند که دولت و رژیم گذشته به آنان اعتماد داشت، این انجمنها نتوانستند منشأ اقدامات مؤثری شوند. شهرداران در واقع مدیر مطلق‌العنان شهر بودند.
پس از پیروزی انقلاب اسلامی، با توجه به تغییر بنیادین نظام سیاسی کشور، بر اداره شورایی کشور (در سطوح مختلف کشوری، استانی، شهری و روستایی) در قانون اساسی تأکید ویژه‌ای شده، به‌طوری که یک فصل از قانون اساسی به شوراها اختصاص یافته است.

مطابق اصل 100 قانون اساسی (برای پیشبرد سریع برنامه های اجتماعی، اقتصادی، عمرانی، بهداشتی، فرهنگی، آموزشی) و سایر امور رفاهی از طریق همکاری مردم با توجه به مقتضیات محلی اداره امور هر روستا، بخش، شهر، شهرستان یا استان با نظارت شورایی به نام شورای ده، بخش، شهر، شهرستان یا استان صورت می‌گیرد که اعضای آن را مردم همان محل انتخاب می‌کنند.
در سطح شوراها، شورای اسلامی شهر جایگزین انجمن شهر شد و وظایفی که بر عهده این انجمن بود، برعهده شورای اسلامی واگذار گردید. براساس لایحه (تشکیلات، وظایف و انتخابات شوراهای اسلامی کشور و انتخابات شهرداران)، انتخاب شهردار بر عهده شورای اسلامی شهر و صدور حکم آن در شهرهای با جمعیت کمتر از دویست هزار نفر برعهده استاندار و در شهرهای بزرگتر برعهده وزیر کشور گذارده شد. مسایل و مشکلات ناشی از جنگ تحمیلی هشت ساله مانع از تحقق شورای اسلامی شهر گردید.

در سال 1375 ( قانون تشکیلات، وظایف و انتخابات شوراهای اسلامی کشور و انتخاب شهرداران) به تصویب مجلس شورای اسلامی و سپس تأیید شورای نگهبان رسید و در تاریخ 11/4/75 برای اجرا از طرف رئیس جمهور به وزارت کشور ابلاغ شده است.
این قانون دارای پنج فصل و نود و چهار ماده و پنجاه و یک تبصره می باشد. فصل اول این قانون تشکیلات شوراها را مورد بررسی قرار میدهد. فصل دوم درخصوص انتخابات (شرایط انتخاب کنندگان و انتخاب شوندگان)، و فصل سوم درخصوص وظایف شوراها (برحسب سطح تشکیلاتی در روستا، بخش و شهر) می باشد. فصل چهارم درخصوص رسیدگی به تخلفات است، و بالاخره فصل پنجم سایر مقررات را مورد بررسی قرار میدهد.
در مجموع، در فاصله سالهای 1358 تا سال 1375، تعداد 167 شهرداری جدید در کشور تأسیس شده است. در سال 1375 تعداد شهرداریهای کشور به 650 شهرداری رسید. تحولات مهم این دوره کاهش حمایتهای مالی دولت از شهرداریها می باشد، به طوری که شهرداریها مجبور به اتکا به منابع داخلی شده اند.  

بررسی عوامل مؤثر بر عملکرد مجموعه مدیریت شهری

 بررسیهای تاریخی نشان می دهد که سابقه مدنیت و شهر نشینی در ایران یکی از طولانی ترین سوابق شهر نشینی در جهان است و این بیانگر قدمت دانش و تجربه مدیریت شهری در سرزمین کهن ایران است . اما با وجود چنین سابقه درخشانی ، متأسفانه تصویر وضع موجود سیستم مدیریت شهری در ایران ، تصویر مغشوش و نامتعادل بوده که علیرغم تغییرات حاصله در مقتضیات زندگی امروزی ، پیچیده شدن مسائل شهری و گسترش حیطه وظایف و مسئولیت شهرداریها ، هنوز هم قانون مصوب 1334 ( علیرغم اصلاحات و افاضات متعدد ) به عنوان قانون اصلی در شهر وظایف شهرداریها تلقی می گردد .امروزه شهرداری در ایران به جای آنکه سازمانی فرا بخشی باشد ( همچنان که در کشورهای متمدن مرسوم است ) تبدیل به سازمانی شده که با از دست دادن تدریجی بخشی از وظایف و اختیارات خود ، وظایف بدون متولی و یا وظایفی را که اصطلاحاً بر زمین مانده اند را بر عهده  گرفته و توافقی را هم در خصوص محدودۀ وظایف مذکور با سازمانهای ذیربط  دولتی حاصل نیامده است و از سوی دیگر روز به روز توقعات عمومی و حتی انتظارات مسئولان دولتی از شهرداری رو به افزایش است که در جامعه مدنی ، نهادهایی که موجودیت خود را از آراء و تمایلات مردم کسب     می کنند . در حقیقت باید به نمایندگی از مردم ، نقش مؤثری در اداره امور محلی ایفا نمایند و به واسطه وجود شورای شهر ، مردمی و غیر دولتی بودن مهمترین ویژگی شهر داری ها به شمار می رود اما به دلایل فراوان سیستم مدیریت شهری و شهرداریها در ایران تا کنون انتظارات به حق مردم را  محقق نساخته است . برخی از عوامل مؤثر در ضعف عملکرد شهرداریها به شرح ذیل است :1-  نامشخص بودن جایگاه اصلی شهرداریها به عنوان سازمانی مردمی و فرابخشی در نظام مدیریت شهری ، بدلیل وجود ابهاماتی در نحوۀ تعامل ، هماهنگی و ارتباط آن با سازمانها و ادارات متعلق به نظام اداری مرکزی .2-     عدم تطابق بین وظایف و مسئولیتهای متنوع شهرداریها با مجموعه امکانات و اختیارات قانونی آنها .3-  عدم تطابق بین ساختار سازمانی و شرح وظایف شهرداریها با پدیده ها ، مشکلات و مقتضیات زندگی مدرن امروزی .4-  یکسان بودن شهر وظایف شهر داریها در سراسر کشور بدون توجه به تنوع و تفاوت اساسی بین مردم جوامع گوناگون شهری در ایران . با عنایت به موارد فوق و با استناد به قانون شرح وظایف و اختیارات شورای شهر ، جایگاه و موقعیت نمایندگان مردم نیز در مجموعه مدیریت شهری ، مبهم و مغشوش بوده و حیطه و عمق وظایف این شورا در نظام مدیریت شهری کاملاً روشن و شفاف نیست و در چنین شرایطی ، از طرفی افزایش سطح انتشارات و توقعات مردم از نمایندگان خود در شورای شهر به دلیل عدم آگاهی کامل نسبت به حیطه وظایف و اختیارات قانونی آنها و از  طرف دیگر وجود عناصر و نهادهای متعدد مؤثر در مدیریت شهری که خرج از کنترل و دسترس نمایندگان مردم هستند ، موجب بروز نارضایتی و دلسردی در بین مردم شده است . لذا در این نوشتار با بررسی و تبیین اختیارات و مسئولیتهای قانونی مجموعه عناصر مؤثر در مدیریت شهری مانند شهرداری ، شورای شهر ، وزارت کشور ، مسکن و شهر سازی و … سعی شده است با تنویر افکار عمومی ، مردم شریف کرمانشاه را در ارزیابی عملکرد واقعی مدیران جامعه و نمایندگان خود یاری دهیم . عناصر مؤثر در مدیریت شهری :الف ) شهرداری: شهرداری به عنوان مهمترین عنصر مدیریت شهری ، از جایگاه خاصی در نظام سازمانهایاداری کشور برخوردار است . شهرداری به احاظ حقوقی و اداری ، جزء مؤسسه های عمومی محسوب می شود .با این مفهوم شهرداری یک نهاد عمومی اما غیر دولتی است که اقتدار و رسمیت آن ناشی از رأی مردم یا نمایندگان مردم است و در قلمرو وظایف خود بایستی دارای استقلال عمل باشد .اما با این حال در ایران هیچگاه شهرداریها به طور کامل از این استقلال قانونی برخوردار نبوده و علاوه بر آن قوانین موجود ( از جمله ماده 53 قانون تشکیلات شورای اسلامی ) موجب شده شهرداریها به شدت تحت کنترل و نظارت وزارت کشور و سازمانها و مقامات محلی تابع آن مانند استاندار و فرماندار باشند و وجود چنین روابط و دیدگاهی نسبت به شهرداری، اصلی ترین عامل در نقض اختیارات و مسئولیتهای آن است . ب ( عناصر مؤثردر مدیریت شهری در سطح ملی و منطقه ای )در کشورهایی با ساختار حکومتی تمرکزگرا مانند ایران ، دولت مرکزی در اداره امور محلی نقش گسترده ای رابصورت مستقیم و غیر مستقیم ایفا می کند و در این راه بخش عمده ای از امور محلی را به صورت متمرکز در اختیار سازمانهای تابعه اش قرار      می دهد و در این چار چوب عناصر ملی مؤثر در مدیریت شهری عبارتند از : 1) وزارت کشور :مهمترین عنصر ملی مؤثر در مدیریت شهری و شهر داری های ایران وزارت کشور است و یکی از علل عدم استقلال شهرداری ها در نوع ارتباط آنها با وزارت کشور است و شهر داریها در ایران از بدو تأسیس به عنوان شعبه های تابعۀ وزارت کشور محسوب گردیده و علاوه بر مقامات این وزارت خانه مانند وزیر کشور ، معاون هماهنگی امور عمرانی ، دفتر فنبی و اداره کل شهرداریهای وزارت کشور ، تابع استانداری به عنوان مؤثرترین سازمان در مدیریت شهری در سطح منطقه ای بوده است .وظایف وزارت کشور در قبال شهرداری ها بر اساس قوانین و آئین نامه ها ، بسیار گسترده و متنوع است که برخی از مهمترین آنها عبارتند از :1-     نظارت بر اجرای کلیه قوانین ، آئین نامه ها و مقررات مربوط به شهرداریها .2-     تعیین نیازمندیهای اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی منطقه ای و محلی و تشخیص اولویت آنها .3-     تصویب برنامه های عمرانی و نو سازی شهر داریها .4-     تهیه و تنظیم معیارها ، ضوابط و استاندارهای فنی و عمرانی .5-     تصویب محدوده خدماتی شهرداریها و حریم شهرها.6-  صدور حکم انتصاب شهروندان (شهرهای کمتر از …/..2 نفر توسط استاندار و شهرهای بزرگتر توسط وزیر کشور ) 7-     تصویب دستورالعملهای مربوط به امور مالی و معاملات شهرداریها .8-     صدور اجازه شروع وصول عوارض نوسازی و وصول عوارض متمرکز و توزیع آن بین شهرداریها .9-      تخصیص اعتبارات و کمکهای بلاعوض دولت به شهرداریها .10- تصویب سازمانهای اداری شهرداریها و تهیه مقررات استخدامی .11- انتخابات شوراهای شهر و اعمال نظارت قانونی بر امور کلیه شوراها .2) وزارت مسکن و شهر سازی :رابطه وزارت مسکن و شهر سازی و سازمان مسکن و شهر سازی بعنوان سازمان محلی آن را ، با شهر داری با محورهای زیر می توان بررسی نمود :1-  پیشنهاد و تهیه طرح توسعه شهری و نظارت بر حسن اجرای برنامه های مصوب توسعه شهری توسط شهرداری که در صورت بروز اختلاف نظر بین سازمان مسکن و شهر سازی و شهرداری در خصوص طرح مصوب ، نظریه کمیسیون ماده 5 استان و در حالت وجود مغایرت های اساسی نظریه شورای عالی شهر سازی و معماری ملاک عمل است .2-     اجرای پروژه های عمرانی دولتی یا اعتبارات ملی در شهرها .3-     تهیه و اجرای طرح های آماده سازی زمین با هدف توسعه شهرها مطابق      نامه های مصوب .4-     تهیه، تصویب و ابلاق معیارها ، ضوابط و آئین نامه های شهر سازی .3) سازمان مدیریت و برنامه ریزی :شهرداری ارتباطی غیر مستقیم و از طریق وزارت کشور و استانداری با این سازمان داشته و ارتباط بودجه ای آن مشتمل بر بودجه های عمران شهری ، کمک های بلاعوض و اعطای وام می باشد . ج) عناصر محلی مؤثر بر مدیریت شهری :مدیریت شهری در سطح ملی را می توان به عنوان مجموعه ای از عناصر رسمی و غیر رسمی تعریف کرد که اداره امور شهر را به عهده داشته و یا در آن مؤثرند ، این عناصر با اختیارات و ابزارهایی که در اختیار دارند در سیاستها و برنامه های اجرایی نظام مدیریت شهری نفوذ کرده و سعی در انجام وظایف خود و یا مطابقت آنها با خواسته های خود را دارند .1- شورای اسلامی شهر :مهمترین نهاد محلی که بر اساس اصل صدم قانون اساسی حق دخالت در اداره امور شهر و نظارت بر حسن انجام وظایف مدران محلی را دارد ، شورای اسلامی شهر است که اعضای آن به عنوان نمایندگان افکار عمومی با رأی مستقیم مردم انتخاب می شوند .مطابق « قانون تشکیلات وظایف و انتخابات شورای اسلامی کشور و انتخابات  شهرداران »  مصوب 1/3 /1375 شرح وظایف 29 گانه شورای شهر در ماده 71 تعیین شده است که با توجه به آن به نظر می رسد مؤثرترین عامل در مدیریت شهری ، بایستی شورای شهر باشد .اما در طول دوره اول شوراها ، ثابت شد که قانون مذکور کافی نبوده و ضمانت های اجرایی لازم برای انجام وظایف شورای شهر در آن وجود ندارد .در ذیل برخی از وظایف شورای شهر آمده است :1-     انتخاب شهردار به مدت 4 سال ( حکم انتصاب به وسیله وزیر کشور یا استاندار  صادر می گردد)2-     تصویب آئین نامه های پیشنهادی شهرداری ( با رعایت دستور العملهای وزارت کشور ) 3-     تصویب اساسنامه مؤسسه ها و شرکت های وابسته به شهرداری ( با تأئید موافقت وزارت کشور )4-     تصویب بودجه ، اصلاح و متمم بودجه و تفریغ بوجه سالانه شهرداری و شرکت های وابسته به آن .5-  تصویب لوایح و برقرای یا لغوعوارض شهر و تغییر نوع و میزان آن ( با در نظر گرفتن سیاستهای دولت که از سوی وزارت کشور اعلام می شود ) 6-     تصویب نرخ خدمات ارائه شده توسط شهرداری و سازمانهای وابسته .7-     وضع مقررات و نظارت بر حفر مجاری و مسیرهای تأسیسات شهری .8-     تصویب نرخ کرایه وسائط نقلیه درون شهری .9-  نظارت بر اجرای طرحهای مربوط به ایجاد و توسعه معابر ، خیابانها و میادین و فضای سبز و تأسیسات عمومی شهر .10-تصویب نامگذاری معابر ، خیابانها ، کوچه ها  …11- بررسی و شناخت کمبودها ، نیازها و نارسائی های حوزه انتخابیه و تهیه طرحها و پیشنهادات اصلاحی و ارائه به مقامات مسئول ذیربط .12- همکاری با شهرداری جهت تصویب طرح حدود شهر با تأیید وزارت کشور و مسکن و  شهرسازی .همانطوری که مشاهده می شود وظایف شورا اکثراً به نهاد شهرداری محدود شده و قدرت و اختیارات لازم جهت تصمیم گیری و سیاستگذاری بر تمام عناصر و سازمانهای مؤثر در مدیریت شهری را ندارد .ادامه عناصر محلی مؤثر بر مدیریت شهری :از دیگر عناصر رسمی محلی می توان از شورای اداری شهرستان ، شورای تأمین شهرستان و ادارات آب و فاضلاب ، برق و گاز و مخابرات و فرمانداری نام برد اما علاوه بر عناصر و عوامل رسمی ، سیستم مدیریت شهری متأثر از عوامل و سازمانهای غیر رسمی مانند جریانها و جناحهای سیاسی و کانون های قدرت شهری نمایندگان مجلس شورای اسلامی ، سرمایه داران و صاحبان عوامل اقتصادی ، ائمه جمعه مجامع و گروه های متخصص ذیربط در عمران شهری مانند نظام مهندسی و … نیز هست .نتیجه گیری :همانگونه که ملاحظه می شود ، عوامل فراوانی در مدیریت شهری و عملکرد شهری مؤثرند که بدیهی است با وجود این همه مراکز تصمیم گیری و سیاست گذاری ، نمی توان ارزیابی دقیقی از عملکرد شهرداری یا شورای شهر ارائه نمود و مشخص می شود که تحت این شایط بهبود نسبی ساختارهای شهری در کرمانشاه درطی سالهای اخیر با چه مشقات و تلاش خستگی ناپذیری توأم بوده است . 

راه های مقاوم سازی ساختمان ها

ساخت خانه های متحرک یکی از متدهای پیشرفته در امر مقاوم سازی در برابر زلزله است از این روش در ساخت ساختمان ها، آپارتمان ها، کارخانه ها و ساختمانهای مراکز تجاری استفاده می شود. این روش بسیار کم خرج است و

آزمایشدر هفتم ماه ژوئن سال 2001 آزمایشی را بر روی یکی از این ساختمان ها بمنظور اثبات ضد زلزله بودن آن ترتیب داده شد، این آزمایش با حضور تعداد کثیری از مردم صورت گرفت که در میان آنها روزنامه نگاران و خبرنگاران بسیاری از رسانه های رادیو و تلویزیون هم حضور داشتند. برای این کار ما ابتدا ساختمانی را بر طبق قوانین ساختمان سازی مکانیکی بنا کردیم این ساختمان از تعدادی میله های فشرده عمودی و افقی، استوانه های آهنی در دور میله های عمودی را می پوشاند، صفحه های مسطح و یک سری قاب های ارتجاعی استفاده شد. در فونداسیون این ساختمان چارچوب های لولا دار استعمال شد.این خانه توسط جرثقیل در زاویه 30 درجه از سطح زمین بالا برده شد سپس این خانه که 220 متر مربع مساحت داشت را از همان ارتفاع رها کردند این کار را دو بار دیگر هم تکرار کردند اما هیچ اتفاقی نیافتاد و ضد زلزله بودن خانه بدین ترتیب اثبات شد.اگر ما عامل تکانه را Cs = 2,5 در نظر بگیریم آنگاه شتاب هم راستا در این اسکلت برابر با 2/5*g*sin30=2/5*0/5*9/81=12/26[m/s2] خواهد بود که این رقم با اندازه یک زلزله شدید برابری می کند. بنابراین فشاری که در طی این زلزله به ساختمان وارد شده برابر با یک زلزله بسیار عظیم است.مقاوم سازی خانه ها به روش هاپکن و از طریق ساخت خانه های متحرک امکان پذیر شد. روش ساختاری خانه های متحرک تکمیل شد و نه تنها خانه های مسکونی بلکه ساختمان های اماکن تجاری نیز از آن بهره مند شدند. این ساختمان ها علاوه بر اینکه در مقابل وقایع طبیعی همچون زمین لرزه، رانش زمین مقاومت می کنند، در مقابل حمله های تروریستی هم همچنان پابرجا باقی می مانند.این ساختمان های ضد زلزله از اجزای خاصی ساخته شده اند که این اجزا همان مصالحی هستند که ساختمان را در مقابل زمین لرزه های مهیب و عظیم مقاوم می سازد. این شیوه مقاوم سازی بسیار کم هزینه است و در عین حال برای سرزمین های آباد در معرض زلزله در سراسر جهان مفید واقع خواهد شد. این شیوه ساختمان سازی اصول اساسی اش را از ساختمان سازی مکانیزه عاریت گرفته است 

برنامه مدیریت شهری سازمان ملل

برنامه مديريت شهری (UMP) وظيفه مشاوره و راهنمايی حکومتهای ملی و محلی را در مسير پيشبرد توسعه مديريت شهری در ممالک آنها بر عهده دارد. مشاوره اوليه از طريق همکاری در سازمان دادن به مشاوره های شهری صورت می گيرد. در اين مرحله، زمينه مشارکت کليه سهامداران فراهم می آيد و سياستهای جديد و تکنيکهای مديريت شهری آموزش داده می شود. اين برنامه از طريق چهار اداره منطقه ای (آفريقا، بخشهای عرب نشين، آسيا-پاسيفيک، آمريکای لاتين و کارائيب) بوسيله هماهنگ کننده برنامه در نايروبی کنيا اجرا می گردد.

موسسات شريک در برنامه آسيا-UMP

برنامه توسعه سازمان ملل (UNDP)–

 UNDP رياست کميته بررسی برنامه را برعهده دارد و درونداد اوليه و اساسی برنامه را فراهم می آورد. اين کار از طريق مشارکت شعبه منطقه ای و ادارات کشور، نظارت کنندگان کلی برنامه و فعالان مرتبط با کميته مشاورين صورت می گيرد. اين موسسه سرمايه گذاری بنيادين برنامه را به عهده گرفته، و همانند يک نقطه کانونی برای بسيج کردن منابع دوجانبه و هماهنگ سازی برنامه عمل می کند.

– کميته بررسی برنامه

(PRC) ساختار تصميم گيرنده اصلی در اين برنامه است. اين قسمت هر شش ماه يکبار با بررسی کردن روند اجرای برنامه و نظارت بر برنامه کاری سالانه که توسط هماهنگ کننده برنامه و هماهنگ کننده های محلی تحويل داده می شود؛ کار خود را انجام می دهد.– برنامه کاری سالانه ای که توسط PRC بررسی و تاييد می شود؛ مخارج خاص هر يک از فعاليتهای برنامه، که به Pstream، فعاليتهای منطقه ای و کشوری و مشاوره های شهری تقسيم می گردند را در خود نمايان می سازد.– يافته ها و پيشنهادات PRC به برنامه های کاری سالانه هماهنگ کننده های منطقه ای و گروه اصلی ضميمه می شود. اين هماهنگ کننده های منطقه ای به همراه PRC از يک استاندارد نظارتی که گروه اصلی تعريف کرده است؛ تبعيت نموده و از آن بعنوان معيار بررسی و بکارگيری برنامه های سالانه بهره می برند.– برنامه مذکور در اوايل سال 1999 در معرض ارزيابی قرار گرفت. اين ارزيابی شرايطی را که تحت آن حمايت از برنامه گسترش می يافت؛ برآورد نمود. 

مرکز اسکان انسانی سازمان ملل (UNCHS)UNCHS مسوول اجرای اين برنامه، شامل: بکارگيری مشاوره های شهری و کشوری، سياستهای ساخت و ساز منطقه ای، و مديريت شبکه متخصصان محلی می باشد. UNCHS همچنين مسوليت برقراری ارتباطات جهانی و مستندسازی اقدامات موفق در زمينه مديريت شهری را بر عهده دارد.

 کميته بررسی برنامه (PRC)PRC تشکيل شده است از گروه نظارت بر برنامه، نمايندگان آژانس های شريک در اين برنامه و خيرين دوجانبه. هماهنگ کنندگان جهانی و محلی گزارشات خود را به PRC تحويل می دهند. يکی از وظايف اصلی PRC تاييد برنامه های کاری سالانه ادارات محلی و گروه اصلی است. کميته مشاورين جهانی UMP اين بخش دربرگيرنده مشاورين راهبردی و متخصصان برجسته کشورهای در حال توسعه می باشد و يک دورنمای مستقل و مروری منطقی را در راستای سياستهای برنامه بوجود می آورد. اعضاء اين گروه توسط UNDP و طی مشورت با ديگر شرکت کنندگان اين برنامه، منصوب می شوند. 

فعاليتهای اين برنامه(فعاليتهای اين برنامه در فاز 3 به سه بخش به ترتيب اولويت تقسيم شده اند):

مشاوره شهری و کشوریمشاوره شهری و کشوری مقامات ملی و محلی، بخش خصوصی، نمايندگان جوامع مختلف و سهامداران را گرد هم می آورد تا در مورد نيازهای خاص در محدوده UMP بحث و تبادل نظر نمايند و راه حل هايی عملی ارائه دهند. اسناد و مدارک چارچوبهای سياست UMP، اسناد گفتگوها، ابزارهای فنی و شرح وضعيت شهر بعنوان منابع اين مباحثات بکار می روند. مشاوره بمنظور تدارک گفتمانی جهت تبادل نظر در رابطه با مشکلات و معضلات بکار می رود؛ که بطور کلی به يک طرح عملياتی عينی برای تغيير سياستها منجر می گردد.

 برنامه عملياتی انتظار می رود فرايند مشاوره با فعاليتهای عينی و عملی در هر شهر يا کشور دنبال شود. مشاورين UMP همانند موسسات همکار محلی به حکومتهای محلی و ملی کمک می کنند تا برای حمايتهای تکميلی در زمينه سرمايه گذاری، تعريف و فرمولی دقيق ارائه دهند.هماهنگ کنندگان محلی، کارمندان گروه اصلی و مشاورين UMP با ياری يکديگر تلاش خواهند کرد تا منابع بالقوه را برای پروژه ها و برنامه ها يی که در طرح عملياتی گنجانيده شده اند؛ شناسايی و به دولت معرفی نمايند. از دولتهای ملی و محلی نيز انتظار می رود که نقشی اساسی را در فعاليتهای تکميلی به عهده گيرند و از اين راه، تجربيات مورد نياز جهت تکرار اين گونه برنامه های عملياتی در شهرهای ديگر و با ابتکار خود، بدست آورند.

 ادغام تجربيات مديريت شهریگروه اصلی UMP با کمک ادارات محلی، درسهای فرا گرفته را با هم ترکيب نموده، اقدامات اميدبخش را شناسايی کرده، تحقيقات پيشرفته را سرپرستی نموده و ن�